Kuriozalny dekret PKWN był kamieniem węgielnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, która tysiące polskich dworów i pałaców skazała na różne formy unicestwienia. Stosunkowo najlepszy był los tych, w których zainstalowano jakieś instytucje: szkoły, ośrodki wypoczynkowe czy dyrekcje Państwowych Gospodarstw Rolnych.

Te zostały najczęściej „tylko” ogołocone z tkanki historycznej i trwale okaleczone. Większość jednak skazano nacałkowite zniszczenie według schematu: grabież, dewastacja i pozostawienie w charakterze ruin służących do libacji i palenia ognisk.

Żeby uświadomić sobie skalę strat, dość wspomnieć utratę milionów bezcennych woluminów znajdujących się w tysiącach pałacowych i dworskich bibliotek, kompletowanych przez pokolenia.

„ Zespoły dżunglowo – ruinowe”

W 2015 roku w rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID) znajdowało się ok. 3000 dworów i pałaców będących pozostałością po polskim ziemiaństwie. Dziś prawie 2000 z nich jest w stanie ruiny, radykalnego oszpecenia lub ogołocenia (dewastacja parku, dobudowanie bloków z wielkiej płyty w sąsiedztwie budynków historycznych, pozbawienie całej infrastruktury gospodarczej). Około tysiąc z nich dałoby się jeszcze uratować.

NADZÓW (małopolskie)
Klasycystyczny dwór z 1806 roku zaprojektowany przez słynnego polskiego architekta Jakuba Kubickiego‚ który projektował m.in. słynne arkady Zamku Królewskiego oraz Belweder‚ ucznia Dominika Merliniego‚ królewskiego stypendysty. Dwór położony na wzgórzu z pięknym widokiem na okolice‚ o idealnych klasycystycznych kształtach‚ z czterokolumnowym portykiem od frontu i półkolumnami od ogrodu. Wewnątrz miał okrągły salonik z wnękami o parach kolumn korynckich i słynną rozetową podłogę. Do 1945 roku był własnością Leona Bocheńskiego. Po 1945 do lat ulegał dewastacji. Park częściowo wycięto. Niedawno wydano pozwolenie na wybudowanie willi na głównej osi widokowej dworu‚ niszcząc założenie krajobrazowe. Dziś dwór stoi pusty‚ bliski ruinie‚ z dziurami w dachu.

Spadkobiercy dawnych właścicieli z czarnym humorem komentują, że z zespołów pałacowo-parkowych pozostały dziś „zespoły dżunglowo-ruinowe”. Z dużą dozą dobrej woli można uznać, że tylko ok. 150 wiejskic dworów i pałaców
istniejących w Polsce zachowało walory architektoniczno-historyczne blisko nawiązujące do stanu oryginalnego.