Izabela Lubomirska
Izabela Lubomirska

W duchu Oświecenia
Nieco w cieniu Izabeli Czartoryskiej, założycielki pierwszego muzeum polskiego w Świątyni Sybilli w Puławach pozostaje jej bratowa i imienniczka Izabela Lubomirska. Wspólną pasją wybitnych arystokratek doby Oświecenia była miłość do sztuki. Obie gromadziły pamiątki historyczne, starając się zachować ich piękno dla przyszłych pokoleń.

Czytaj też: Antoni Protazy Potocki – arystokrata i przedsiębiorca

Izabela Lubomirska właściwie Elżbieta Czartoryska była córka Augusta Aleksandra Czartoryskiego i Zofii Sieniawskiej. Po śmierci ojca odziedziczyła majątki sięgające od Mazowsze poprzez Małopolskę po Wołyń i Podole. Posiadała fortunę szacowaną wówczas na 25 milionów złotych, która po śmierci męża została powiększona o kolejne dobra. Jej własnością stały m.in. pałace w Wilanowie i Rozkoszy oraz Pałacyk Mon Coteau, obecnie Pałac Szustra na warszawskim Mokotowie. Księżna zadbała o przebudowę rezydencji angażując najwybitniejszych architektów epoki Oświecenia. Efraim Schroeger wzniósł pałacyk na Mokotowie, Szymon Zug nadzorował prace w Wilanowie i Łańcucie, a Fryderyk Bauman i Jan Chrystian Kamsetzer zadbali o dekorację wnętrz.
Jak przystało na miłośniczkę sztuki, Izabela Lubomirska przez lata m.in. dzięki podróżom po Europie powiększała zbiory pamiątek historycznych. Za jej sprawą do Polski trafiły m.in. kolekcje waz i rzeźb antycznych, które sprowadziła z Włoch czy obrazy francuskich malarzy takich jak Jean-Honoré’a Fragonarda, Françoisa Bouchera i Jean-Antoine’a Watteau. Najcenniejszą kolekcję zgromadziła w rezydencji w Łańcucie. Dzięki jej staraniom o ocalenie artefaktów przed zapomnieniem obecnie możemy podziwiać m.in. wyjątkową w skali Europy kolekcję Fundacji Książąt Czartoryskich, która szczęśliwie stała się własnością wszystkich Polaków.
Księżna żyła w epoce Oświecenia, kiedy to rozum ludzki miał wreszcie dominować, a świat dążyć do poznania prawdy o człowieku. Mimo poczucia zerwania różnych więzów kobietom nie było łatwo. Nie posiadały praw wyborczych, wpływ na politykę miały znikomy, a tylko nieliczne prowadziły biznesy czy zarządzały majątkami. To nie zrażało Izabeli Lubomirskiej do aktywności na wielu polach. Szybko stała się jedną z najwybitniejszych kobiet w Polsce. Mogła skupić się na pasji jaką była sztuka, ale na tym nie poprzestała. Z powodzeniem zarządzała majątkami, przekonywała dwory i masy szlacheckie do idei, w które głośno wierzyła, angażowała się w działalność dobroczynną i troszczyła się o swoich włościan.
Odpowiedzialne zarządzanie dobrami, jak przystało na odpowiednik dzisiejszej bizneswoman stanowiło oczko w głowie księżnej. Niemniej uwagi poświęcała opiece nad poddanymi. Była głęboko przekona, że troska o nich jest obecnością właściciela ziemskiego. Stworzyła tak jak w Staszowie szkoły dla chłopów. Zapewniła im również, podobnie jak oficjelom z zarządzanych majątków darmowe leczenie. Izabella Czartoryska pokazała, że w tak trudnym dla Polski XIX wieku można dbając o własne dobra, wspierać ludzi z różnych stanów, a przy tym jeszcze miłować sztukę. Inspirująca postawa dla współczesnych kobiet, które tak jak księżna Izabela często łączą obowiązki zawodowe i prywatne z potrzebą pomocy innym i działalnością społeczną.

Czytaj też: „Dama z łasiczką” na celowniku stalinowców

Materiał powstał we współpracy z Fundacją XX. Czartoryskich