Pogrzeb Franza Kutschery fot. domena pobliczna autor: Stefan Bałuk

31 stycznia 1944 r. specjalny oddział Kedywu Komendy Głównej AK dokonał udanego zamachu na brigadefuehrera SS i generała-majora policji Franza Kutscherę zwanego katem Warszawy. Kutschera był dowódcą SS i policji na dystrykt warszawski Generalnej Guberni. Od momentu objęcia tej funkcji 25 września 1943 r. zastosował wzmożony terror w mieście.

Kanień pamiątkowy w miejscu zamachu na Kutscherę
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Adrian Grtcuk

Mimo że zbrodniarz nie podpisywał swoim nazwiskiem i imieniem obwieszczeń o wyrokach śmierci, to w końcu został zidentyfikowany i namierzony przez wywiad AK. W brawurowej akcji w Alejach Ujazdowskich trwającej 1 minutę i 40 sekund żołnierze Kedywu zastrzelili Kutscherę po zablokowaniu jego samochodu na ulicy.

Pogrzeb Kutschery. Plac Adolfa Hitlera (obecnie Józefa Piłsudskiego)
fot. domena publiczna
autor: Stefan Bałuk

W samej akcji, której brało udział 12 osób, nikt z zamachowców nie zginął. Natomiast losy bohaterek i bohaterów potoczyły się różnie.

1. „Lot” (Bronisław Pietraszewicz) 21 lat – dowódca akcji. Pierwszy strzelił do Kutschery. Ranny w brzuch zmarł 3 dni później w szpitalu Wolskim.

2. „Ali” (Stanisław Huskowski) 21 lat – z-ca dowódcy akcji. Zginął 11.09.1944 r. podczas odwrotu z nieudanego zamachu na szefa SS i policji w GG Koppego.

3. „Kruszynka” (Zdzisław Poradzki) 22 lata – drugi strzelający do Kutschery. Powstaniec warszawski, po wojnie pracownik cywilny LWP, członek PPR i PZPR (według niepotwierdzonych informacji). Zamordowany w więzieniu przez UB w 1952 r.

4. „Miś” (Michał Issajewicz) 22 lata – trzeci strzelający zamachowiec do Kutschery. Więzień NKWD i KL Stuthoff. Zmarł w 2012 r.

5. „Cichy” (Marian Senger) 21 lat – ranny podczas zamachu w brzuch, zmarł 5 dni później w szpitalu Maltańskim.

Tablica na moście Śląsko-Dąbrowskim poświęcona
„Juno” i „Sokołowi”
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Adrian Grycuk

6. „Juno” (Zbigniew Gęsicki) 24 lata – zginął tego samego dnia w nurtach Wisły po walce z Niemcami. Jego śmierć była wynikiem niefrasobliwości. Nie wykonał rozkazu porzucenia poszatkowanego kulami samochodu, tylko jechał nim po mieście. Został zablokowany na moście.

7. „Olbrzym” (Henryk Humięcki) 23 lata – ranny w zamachu, zginął w Powstaniu Warszawskim.

8. „Bruno” (Bronisław Hellwig) 23 lata – kierowca, zmarł w 1945 r. na skutek nawrotu choroby wywołanej ranami z Powstania Warszawskiego.

9. „Sokół” Kazimierz Sott 20 lat – zginął tego samego dnia w nurtach Wisły po walce z Niemcami. Jego śmierć była wynikiem niefrasobliwości. Nie wykonał rozkazu porzucenia poszatkowanego kulami samochodu, tylko jechał nim po mieście. Został zablokowany na moście.

10. „Kama” (Maria Stypułkowska) 17 lat– sygnalizacja. Pierwsza dała znak, że Kutschera wsiadł do samochodu. Żyła prawie 100 lat. Matka Mirosława Chojeckiego, opozycjonisty w czasach PRL i założyciela podziemnego wydawnictwa „NOWA”.

11. „Dewajtis” (Elżbieta Dziębowska) 14 lat – sygnalizacja. Dała znak, że Kutschera już jedzie ulicą. Powstaniec warszawski. W PRL członkini PZPR.

Tablica poświęcona Dewajtis
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Adrian Grycuk

12. „Hanka” (Anna Szarzyńska-Rewska) 28 lat – sygnalizacja. Dała bezpośrednio znak dowódcy akcji „Lotowi”. Powstaniec warszawski. W PRL skazana za kontakty z paryską „Kulturą”.