Cesarz Mutsuhito fot. domena publiczna autor: Takahashi Yuichi

3 stycznia tego roku przypadła 150 rocznica zniesienia szogunatu i de facto rozpoczęcia epoki Meiji (1868-1912) w Japonii, jednej z najbardziej błyskotliwych epok przemiany jednego państwa, w całej historii świata.

W wyniku epoki Meiji, Japonia z kraju feudalnego i zacofanego stała się mocarstwem liczącym się nie tylko w skali Wschodniej Azji. Kompletnie przekształcono wszystkie struktury: polityczne, wojskowe, handlowe, prawne, kulturalne i społeczne. Dokonano zburzenia starego społeczeństwa.

Cesarz Mutsuhito
fot. domena publiczna
autor: Eduardo Chiossone

Japonia od wielu wieków była krajem, w którym panował cesarz, ale rządził szogun. Początkowo (VIII/IX w.,) nazwa „szogun” oznaczała głównodowodzącego armią do walki z barbarzyńcami, tak nazywano żyjące wtedy na północy Honsiu i na Hokkaido plemię Ajnów, ludzi o prawdopodobnym genetycznym rdzeniu praeuropejskim i białej skórze.

Od XII w. słowo szogun przestało być stopniem wojskowym, a stało się stanowiskiem. Szogun stał się militarnym władcą Japonii, odsuwając cesarza od realnie sprawowanej władzy. Rządy szoguna zwane bakufu (spod namiotu) miały charakter dynastyczny. Władza przechodziła z ojca na syna.

Czytaj też: Strażnicy rewolucji – właściciele Iranu

Szogunat był de facto wojskową dyktaturą kasty wojowników (samuraje), na czele z nieusuwalnym szogunem. W wyniku długoletniej domowej wojny w XVI w. zwyciężył ostatecznie ród Tokugawa, który przez okres 265 lat (1603-1868) w sprawował władzę w Japonii. Szoguni z rodu Tokugawa nie tylko podporządkowali wszystkich japońskich feudałów, ale tez kompletnie zamknęli Japonię na zewnętrzne wpływy. Skutkiem tej samoizolacji było gospodarcze i technologiczne zacofanie w stosunku do szybko rozwijających się gospodarek najważniejszych państw świata.

Preprowadzka cesarza Mutsuhito z Kioto do Edo (Tokio)
fot. domena publiczna

W połowie XIX w. przypłynęła do Japonii eskadra amerykańskiej floty pod dowództwem komandora Perry’ego, która wymusiła otwarcie japońskich portów dla swoich statków. Podobnie uczyniły to europejskie państwa. Szoguni z rodu Tokugawa musieli ustąpić, pod wrażeniem militarnej przewagi państw Zachodu. Wykorzystała to część samurajów, niechętna szogunom. Zainicjowali ruch, którego hasłem było („czcić cesarza, wypędzić barbarzyńców”), wkrótce przekształcone na hasło („czcić cesarza, obalić szogunat”). Szogunat jako forma rządu, który nie potrafił zapewnić bezpieczeństwa Japonii, został skompromitowany.

Od 1858 r. szogunem był bardzo młody Yokugawa Iemichi (1846-1866). W 1863 r., w wieku 17 lat przybył na dwór cesarski do Kioto. Była to pierwsza wizyta szoguna od 230 lat na cesarskim dworze. Iemachi próbował ratować swoją j pozycję przez małżeństwo z cesarską siostrą, ale ten mariaż niewiele mu pomógł. Sam zresztą wkrótce zmarł w wieku 20 lat. Jego następca Tokugawa Yoshinobu w 1867 r. zrezygnował z funkcji szoguna.

3 stycznia 1868 r. 15-letni cesarz Mutsuhito pod wpływem procesarskich samurajów zniósł instytucje szogunatu, proklamując restaurację cesarskiej władzy. Niebawem też po pokonaniu przez wojska cesarskie epigonów szogunatu, cesarz przeniósł się do „stolicy” szoguna, jakim było miasto Edo (obecna nazwa Tokio).

Rozpoczynała się najświetniejsza epoka w dziejach Japonii, zwaną epoką Meiji, a Mutsuhito został najwybitniejszym cesarzem Kraju Wschodzącego Słońca.