Batory pod Pskowem fot. domena publiczna autor: Jan Matejko

Od końca XV w. trwała ekspansja Moskwy na zachód. W latach 1492-1537 miało miejsce 5 wojen pomiędzy Wlk. Ks. Litewskim a Wlk. Ks. Moskiewskim. W wyniku drugiej z tych wojen Litwa straciła 1/3 swojego ogromnego terytorium. Przed zupełną katastrofą uratowała ją pomoc wojsk polskich, biorących udział w 3 ostatnich wojnach.

To nie był koniec walk. Do kolejnej wojny doszło w 1558. Ona trwała aż do 1579 r. i mimo pomocy polskiej utracono wschodnią część Inflant.

Następna wybuchła już w 1577 r. Car Iwan IV Groźny zachęcony sukcesem poprzedniej wojny zdecydował się zaatakować pozycję Rzeczypospolitej w Inflantach, zajmując je całe aż do rzeki Dźwiny. Nie zdobył jedynie Rygi i Rewla.

Tutaj kosa trafiła na kamień. Królem Polski był już wtedy Stefan Batory, jeden z najbardziej energicznych polskich królów. Po zakończeniu wojny domowej z Gdańskiem Batory zaczął mobilizować armię i uderzył zaczepnie. W pierwszej kampanii (1579 r.) zdobył Połock, w drugiej (1580 r.) zdobył Wielkie Luki.

W 1581 r. król z armią licząca 45 tys. żołnierzy, czego połowę stanowiło wojsko koronne, a połowę litewskie zaatakował wielką twierdzę rosyjską Psków, niegdyś niezależną republikę kupiecką.

Oblężenie Pskowa
fot. domena publiczna
autor: Karl Briułłow

8 września 1581 r. rozpoczął się szturm. Mimo że artyleria dokonała wyłomu w murach i opanowano jedną basztę, to nie udało wedrzeć się do środka miasta. Oblężenie trwało całą jesień i przez połowę zimy.

Kiedy Iwan Groźny został niespodziewanie zaskoczony atakiem Szwedów, to zrozumiał, że wojna na dwa fronty zakończy się jego klęską. 15 stycznia 1582 r. podpisano z Rzecząpospolitą rozejm w Jamie Zapolskim.

W wyniku tej wojny Rzeczpospolita odzyskała całe Inflanty aż po obecną granicę estońsko-łotewską, ziemię Połocką z Połockiem, a także skrawek terenów zadnieprzańskich na północ od Kijowa, utraconych w poprzednich wojnach.

Pomarańczowym kolorem zaznaczono ziemie odbite przez Stefana Batorego.
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Maciej Szczepańczyk

Batory poczekał, aż Rosjanie zaczną się wycofywać z zajętych terenów i dopiero 6 lutego 1582 r. zwinął oblężenie Pskowa.

Kampanie Stefana Batorego (1579-1582) otwierają pierwszą z trzech wojen, kiedy to po dekadach przewagi Moskwy, Rzeczpospolita przeszła do kontrataku, odzyskując utracone przez Litwę tereny w poprzednich wojnach. Druga z tych wojen to okres smuty, a trzecia to wojna Smoleńska 1632-1634.