Św. Mikolaj ratuje żołnierzy fot. domena publiczna autor: Ilja Riepin

Kim był św. Mikołaj nie jest nam do końca znane.

Według najwcześniejszej legendy św. Mikołaj był biskupem Miry w Licji. To kraina na południu obecnej Turcji. Św. Mikołaj miał być uczestnikiem soboru nicejskiego, który odbył się w 325 r. Niestety żadne świadectwa nie potwierdzają istnienia wtedy takiej osoby.

Pierwsza konkretna informacja o św. Mikołaju pochodzi z VI w., a więc ponad 200 lat po jego rzekomej śmierci. Według zapisów św. Mikołaj uratował życie 6 żołnierzy cesarza Konstantyna. To zostało zapisane w jednym z pism nazwanym Praxis de Stratelatis „Oficerowie”.

Stopniowo w końcu starożytności i na początku średniowiecza i pojawia się coraz więcej informacji o św. Mikołaju. W 565 r. jeden z mnichów wyruszając z pielgrzymką do Jerozolimy modlił się w bazylice w Mirze, poświęconej biskupowi św.Mikołaja. Tekst zawiera także informację, że biskup był uważany za męczennika.

Historia św. Mikołaja była początkowo historią męczennika. Potem dopiero stworzono legendę, która przykryła kult świętego.

Najstarszy żywot św. Mikołaja został spisany w IX w. w Konstantynopolu. Z niego dowiadujemy się, że święty pochodził z bogatej rodziny, prowadząc bardzo nabożne życie. Biednym rozdał też odziedziczony po rodzicach majątek.Według tego żywota przez całe życie pomagał biednym. Św. Mikołaj był słynny z wieku cudów, dzięki którym pomagał biednym.

W tym samym wieku napisano drugi żywot św. Mikołaja, Jego autorem jest Szymon Metafrastes. Na podstawie tych 2 żywotów na Zachodzie Europy powstawały nowe żywoty o haliograficznej treści. One po wiekach stały się podstawą zwyczaju, który w naszym kraju ma miejsce 6 grudnia.