Premier Ludowej Republiki Krymu Noman Chelebicihan fot. DOMENA PUBLICZNA

Rzeka Alma na Krymie jest znana z tego, że nad jej brzegami odbyła się pierwsza bitwa w wojnie krymskiej (1853-1856). Prawie zupełnie nieznany jest fakt, że nad Almą kilkadziesiąt lat później miała miejsce inna bitwa, gdzie naprzeciwko siebie stanęli ci, którzy chcieli odzyskać wolność przeciw tym, którzy deklarowali, że ją chcą wszystkim dać.

13 stycznia 1918 r. nad rzeką Alma starli się Tatarzy Krymscy z wojskami bolszewickimi. Zwyciężyli bolszewicy.

Bachczysaraj – wielki meczet
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: A.Savin

Tatarzy, ludność zależąca do grupy tureckiej opanowała Krym podczas mongolskich podbojów. Tatarzy etnicznie, mimo tureckiego rdzenia są mieszaniną wielu grup etnicznych, które mieszkały na Krymie i które wchłaniali. Jedną z nich, dla przykładu, zupełnie niezwykłą byli Goci, ci sami, którzy mieli największy udział w zniszczeniu imperium rzymskiego.

Podczas najazdu Hunów w IV w. część Gotów uciekła i schroniła się w górzystych terenach Krymu, gdzie język gocki przetrwał aż do XV w. W tymże XV w. na skutek rozpadu Złotej Ordy powstał chanat krymski. Chanat, który zorganizował wiele najazdów na tereny I Rzeczypospolitej, został ostatecznie podbity i wcielony do Rosji 1783 r.

Przed rosyjskim podbojem Tatarzy stanowili ca, 95% ludności Krymu, W 1850 r. z powodu emigracji do Turcji, w pierwszych latach po podboju, stanowili już 77% ludności półwyspu. Po wojnie krymskiej (1853-1856), kiedy część Tatarów opowiedziała się po stronie koalicji brytyjsko-francusko-tureckiej, nowa fala emigracji zmniejszyła ich populację.

W 1864 r. zachowali jeszcze większość (50,3%), ale już minimalną. Pod koniec XIX w. zachowali jeszcze pierwszeństwo (35,7%), ale ich przewaga nad Rosjanami (33,1%), którzy imigrowali na Krym, była już minimalna. Ponieważ Tatarzy nadal masowo emigrowali do Turcji, ich udział procentowy systematycznie malał.

W roku rewolucji (1917 e.) stanowili już wyraźna mniejszość. Rosjan było 41,2%, a Tatarów 28,7%.

Rewolucja dała im szansę na odrodzenie. Szczególnie po październiku, kiedy to zwycięscy bolszewicy ogłosili 15 grudnia 1917 r. Deklarację Praw Narodów Rosji, zawierającą następujące postanowienia:
1) Równość i samodzielność narodów Rosji.
2) Prawo narodów Rosji do swobodnego samookreślenia aż do oddzielenia się i utworzenia samodzielnego państwa.
3) Zniesienie wszystkich i narodowościowych i narodowościowo-wyznaniowych przywilejów i ograniczeń.
4) Swobodny rozwój mniejszości narodowościowych i grup etnograficznych zamieszkujących Rosję.
Deklaracja została podpisana przez Prezesa Rady Komisarzy Ludowych Lenina i Ludowego Komisarza do spraw narodowości Stalina.

Wcześniej delegaci Kongresu Tatarskiego powołali Kurułtaj (parlament Tatarów) oraz ogłosili 25 listopada 1917 r. w dawnej stolicy chanatu, w Bachczysaraju, powstanie Ludowej Republiki Krymu. Powołano też rząd zwany Dyrektoriatem.

Bardzo szybko okazało się, jak bolszewicy traktują swoje deklaracje o prawie narodów Rosji do samostanowienia.

Tydzień po ogłoszeniu swojej deklaracji, bolszewicy zażądali od sił zbrojnych republiki podporządkowania się komisarzom rewkomu (rewolucyjne komitety). Kiedy Tatarzy odmówili, zaczęła się bolszewicka inwazja na Krym.

Bolszewicy nie mieli wtedy jeszcze własnej armii. Stara, carska już się rozpadła, a żołnierze masowo porzucali linie niemieckiego frontu i wracali do domu. Jednakże część zrewolucjonizowanych oddziałów została. Bolszewicy mogli też liczyć na swoją Czerwona Gwardię paramilitarną organizację, któr powołali w marcu 1917 r., a która właśnie przekształcała się w formację wojskową.

Na początku 1918 r. dokonali inwazję na Krymu i nad Almą rozbili tatarski Krymski Pułk Konny. Aresztowali i po straszliwych torturach zamordowali premiera, a jego ciało wrzucono do morza. Utworzona trzy tygodnie wcześniej Czeka już przystąpiła do eksterminacji tatarskich wyższych warstw społecznych.

21 marca bolszewicy proklamowali w Symferopolu Radziecką Socjalistyczną Republikę Taurydy, jednakże miesiąc później ona została zniszczona atakiem ukraińskich wojsk. Wkrótce po podpisaniu pokoju w Brześciu, państwa Centralne zajęły Krym, tworząc tam ponownie tatarski rząd.