Węgry - zlota jedednastka fot. Wikipedia CC3.0 autor: Tibor Erky-Nagy

Nigdy przedtem, ani nigdy potem jeden narodowy zespół tak nie dominował w futbolu jak „Złota jedenastka” reprezentacji Węgier w pierwszej połowie 50.
Lat XX wieku.

Węgrzy już na poprzednich mistrzostwach doszli do finału, ale IIWŚ spowodowała 12-letnią lukę w mistrzostwach i powojenna reprezentacja była oparta na całkowicie nowych zawodnikach. Ona w 1952 r. wygrała IO w Helsinkach, a w rok następnym Mistrzostwa Europy Centralnej. W tymże roku w meczu towarzyskim pokonała na Wembley Anglię 6:3 ciągle uważających się za najlepszych na świecie, a rok później w rewanżu w Budapeszcie sprawiła dumnym wyspiarzom potężne lanie w postaci zwycięstwa 7:1. Nic dziwnego, ze kiedy reprezentacja Polski wylosowała Węgrów w eliminacjach do mistrzostw świata, po prostu zrezygnowała z gry.

Cała węgierska jedenastka składała się z zawodników o światowym poziomie lub zbliżonym do światowego w dodatku prawie wszyscy grali w wojskowym klubie Honved. O sile drużyny decydował magiczny czworokąt zawodników: Bozsik, Higegkuti, Puskas i Kocsis. Każdy z nich był wielkim piłkarzem, niemal genialnym, a w przypadku Puskasa słowo niemal było zbędne. Węgrzy byli też prekursorami nowej taktyki 4 – 2 – 4, co oznaczało, że grano czeterma obrońcami, zamiast trzema, a na miejsce wycofanego do obrony pomocnika wchodził jeden z napastników.

Ferenc Puskas (na pirwszym planie) i Nandor Hidegkuti
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Rossem, Wim van / Anefo

Mistrzostwa świata odbyły się w dniach 16 czerwca – 4 lipca 1954 r. we Szwajcarii, w kraju, który nie był zniszczony przez IIWŚ.

Wprowadzono bardzo dziwny system mistrzostw. 16 zespołów podzielono na 4 grupy po 4 zespoły. W każdej grupie rozstawiono po 2 zespoły. Zespoły rozstawione miały rozegrać tylko 2 spotkania, tylko z zespołami nierozstawionymi. Wprowadzono też system dogrywki, jeśli mecz po 90 minutach kończył się remisem następowała dogrywka. Jeśli i ona nie wyłaniała zwycięzcy uznawano, ze mecz zakończył się remisem.

Pomnik Puskasa na Węgrzech
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Fekist

O zwycięstwie w grupie decydowała ilość punktów. Jeśli zespoły miały ta samą ilość punktów, to o zajęciu pierwszego miejsca nie decydował stosunek bramek, ale losowanie. To nie koniec udziwnień. Jeśli dwie drużyny kandydujące do drugiego miejsca miały tą samą ilość punktów to również nie brano pod uwagę stosunek zdobytych do straconych bramek, ale kazano rozgrywać dodatkowy mecz. Ten system pokazuje, że doświadczeni ludzie potrafią podejmować bardzo głupie decyzje. W efekcie np. Niemcy, którzy w grupie pokonali Turków, w walce o drugie miejsce w grupie musieli z Turkami rozegrać dodatkowy mecz.

Węgrzy w swojej grupie rozgromili Koreę 9:0 i Niemców z RFN 8:3. Środkowy napastnik Kocsis zdobył w pierwszym meczu 3 bramki, a w drugim 4. W ćwierćfinale Węgrzy zagrali z wicemistrzami świata Brazylią. To był bardzo brutalny mecz nazwany berneńską bitwa. 3 piłkarzy wyrzucono z boiska. Węgrzy bez kontuzjowanego Puskasa rozpoczęli świetnie prowadząc w 7 min już 2:0. Ostatecznie wygrali 4:2, a Kocsis zdobył 2 bramki. Niezmiernie emocjonujący mecz rozegrali gospodarze z Austriakami. Padł rekordowy wynik 7:5 dla gości z Wiednia

„Złota główka” Sandor Kocsis
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Naational Achief

Ćwierćfinały:
Węgry – Brazylia 4:2
Austria – Szwajcaria 7:5
Urugwaj – Anglia 4:2
RFN – Jugosławia 2:0

W półfinale Węgrzy zagrali z mistrzem świata Urugwajem. To był bardzo zacięty mecz. Węgrzy objęli prowadzenie do przerwy 1:0. Zaraz po przerwie Czcibor podwyższył na 2:0. Urugwajczycy się nie poddali. W ostatnim kwadransie ich napastnik Hohberg zdobył 2 bramki i po raz pierwszy Węgrzy musieli grać dogrywkę. W niej świetną dyspozycję zaprezentował Kocsis zdobywając 2 bramki.

Pólfinały:
Węgry – Urugwaj 4:2
Niemcy – Austria 6:1

Mecz o trzecie miejsce: Austria – Urugwaj 3:1

Przed meczem finałowym Węgrzy mieli jeden problem: Puskas. Lewy łącznik reprezentacji został kontuzjowany w eliminacyjnym meczu z Niemcami i nie zagrał ani z Brazylią, ani z Urugwajem. Według Węgrów jego kontuzja (uraz kostki) to robota z premedytacja. W tym czasie nie było przepisu o zmianach, wiec wystawienie Puskasa wiązało się z ryzykiem. Trener Sebes uznał, ze kontuzjowany najlepszy piłkarz świata będzie lepszy niż jego zdrowy następca.

Strategia Niemców. W meczu eliminacyjnym w grupie przegranym z Węgrami 3:8 trener Josep „Sepp” Herberger wystawił zespół składający się w połowie z rezerwowych. Po latach jeden z niemieckich obrońców powiedział, że trener kazał mu chodzić krok w krok za Puskasem. Czy wydał też inne polecenie? Nie wiadomo, ale w tym meczu Puskas został przez Niemców praktycznie wyeliminowany z turnieju.

Poza tym jeden z Niemców znał węgierski, o czym Węgrzy nie wiedzieli i na bieżąco na boisku przekazywał kolegom, co Węgrzy mówią między sobą. Poza tym niemiecka drużyna dysponowała tajną bronią w postaci nowych piłkarskich butów wykręcanymi korkami. Gdy padało lub było ślisko wkręcano dłuższe, żeby się nie slizgać.

Było coś jeszcze. Po finałowym meczu znaleziono w niemieckiej szatni strzykawki. Potem kilku piłkarzy zachorowało na żółtaczkę. Jedna z teorii głosi, że Niemcom podano metamfetaminę, środek, który podawano masowo niemieckim żołnierzom w czasie IIWŚ, żeby pobudzić ich aktywność. Piłkarzom miano wmówić, że biorą witaminę C.

Czy tak było? Nie można mieć wątpliwości, że Niemcy bez skrupułów mogli to zrobić. W końcu kierownictwo niemieckiej drużyny, to ludzie którzy brali udział w IIWŚ, gdzie niemiecka nacja robiła bez porównania daleko gorsze rzeczy. Sam trener Herberger był członkiem nazistowskiej partii i za rządów Adolfa Hitlera, w 1936 r. został trenerem reprezentacji Niemiec.

Mecz finałowy rozpoczął się „atomowym” uderzeniem Węgrów. W 6 min. Puskas dopadł do piłki odbitej od niemieckiego obrońcy i pierwszego zdobył gola, a chwilę potem Czibor wykorzystał nieporozumienie pomiędzy niemieckim bramkarzem Turkiem a obrońcą, wyłuskał piłkę i strzelił do pustej bramki. 2:0 i wydawało się, że jest po meczu.

Popiersia niemieckich piłkarzy z klubu Kaiserslautern: Werner Liebrich, Fritz Walter, Werner Kohlmeyer, Horst Eckel, Ottmar Walter.
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Kandschwar

2 minuty później płaskie dośrodkowanie niemieckiego skrzydłowego nie przejęli dwaj węgierscy obrońcy, a trzeci próbując wybić, tak przystopował piłkę, że niemal stanęła w miejscu. Do bezpańskiej futbolówki dopadł Morlock i strzelił bramkę dla Niemiec. W 18 min, po rzucie rożnym i nieudanej interwencji węgierskiego bramkarza, z ostrego kąta wyrównał Rahn. 2:2. Przed przerwą nic się już nie wydarzyło poza trafieniem w słupek przez Węgrów.

Po przerwie falowane ataki Madziarów nic nie przyniosły poza trafieniem w poprzeczkę. W 84 min, Rahn ograł jednego obrońcę, wbiegł pomiędzy dwóch węgierskich defensorów i płaskim strzałem przy słupku zdobył gola. Szok 3:2 dla Niemców. W 88 min. Puskas zdobył prawidłowo wyrównującą bramkę, ale sędzia liniowy dopatrzył się spalonego. Jeszcze jeden obroniony strzał przez Turka i koniec meczu. Niemcy zostali mistrzami świata. Heil Herberger.

Sepp Herberger
fot. Wikipdia CC 3.0
autor: Bundesarchiv

Finał: RFN – Wegry 3:2. Bramki: Morlock (10), Rahn (18) (86) – Puskas (6), Czibor (8). Stadion Wankdorf, Berno. 62.500 widzów, sędzia William Ling (Anglia)

RFN: Anton Turek – Josef Posipal, Werner Kohlmeyer, Horst Eckel ,Werner Liebrich, Karl Mai, Helmut Rahn, Max Morlock, Ottmar Walter, Fritz Walter, Hans Schäfer

Węgry: Gyula Grosics – Jeno Buzanszky, Mihaly Lantos, Jozsef Bozsik, Gyula Lorant, Jozsef Zakarias, Ferenc Puskas, Sandor Kocsis, Nandor Hidegkuti, Zoltan Czibor, Jozsef Toth

Strzelcy:
11 bramek – Sandor Kocsis
6 bramek – Josef Huegi (Szw)
6 bramek – Max Morlock (RFN)
6 bramek – Erich Probst (Aus)
4 bramki – Helmut Rahn (RFN)
4 bramki – Hans Schaefer (RFN)
4 bramki – Ottmar Walter (FRN)
4 bramki – Nandor Hidegkuti (Węg)
4 bramki – Ferenc Puskas (Węg)
4 bramki – Robert Ballman (Szw)
4 bramki – Carlos Borges (Uru)

Najlepsi piłkarze turnieju

1. Ferenc Puskas – był geniuszem futbolu występował na pozycji lewego łącznika. Był znakomitym strzelcem. W reprezentacji rozegrał 85 meczy, zdobył 84 bramki. W karierze rozegrał 620 meczy i zdobył 606 bramek. Uważany za jednego z najwybitniejszych piłkarzy wszechczasów. 3-krotnie wygrał potem z Realem Madryt odpowiednika ówczesnej Ligi Mistrzów. Uznany za najlepszego strzelca XX w. FIFA ufundowała nagrodę jego imienia dla najpiękniejszej bramki roku. Tylko fakt, że nie został mistrzem świata jest powodem, że nie rywalizuje z Pele i Maradoną o tytuł najlepszego piłkarza w historii.

2. Sandor Kocsis – król strzelców turnieju z przeciętną 2,2 bramki/mecz nie pobitą w żadnych następnych mistrzostwach. W reprezentacji strzelił 75 bramek w 68 meczach, co daje mu przeciętną 1,10 bramki na mecz. W tej klasyfikacji strzelców prowadzonej przez FIFA wyprzedza Gerda Muellera 1,09 i Ferenca Puskasa 0,99. Kocsis był jeszcze lepszym strzelcem niż Puskas, ale trochę gorszym piłkarzem. Był nazywany „złotą główką” ze względu na genialną grę głową. W tym elemencie gry był jednym z najlepszych piłkarzy wszechczasów.
3. Fritz Walter – kapitan reprezentacji Niemiec, ofensywny pomocnik. W Niemczech ma status ikony niemieckiego futbolu.

Walter Firtz
fot. Wikipedia CC 3.0
autor: Bundesarchiv

Jedenastka turnieju
Gyula Grocis(Węg) – Ernst Ocwirk (Aus), Djalma Santos (Bra), Jose Santamaria (Uru) – Fritz Walter (RFN), Jozsef Bozsik (Węg), Nandor Hidegkuti (Węg), Zoltan Czibor (Węg) – Helmut Rahn (RFN), Ferenc Puskas (Węg), Sandor Kocsis (Węg).

Skandale i ciekawostki
W 1952 r. w Igrzyskach Olimpijskich w Helsinkach Związek Sowiecki został już w pierwszej rundzie wyeliminowany przez Jugosławię, którą wtedy rządził znienawidzony przez Stalina komunistyczny odszczepieniec Josip Broz-Tito. Stalin nie interesował się piłką nożną, ale ta porażka miała dla niego znaczenie większe niż symboliczne. Zadzwonił do swojego nominanta, szefa partii węgierskiej Rakosiego i rozkazał mu za wszelka cenę wygrać finał z Jugosławią. Przerażony Rakosi natychmiast obiecał swoim piłkarzom złote góry za zwycięstwo. Swoją drogą Stalin po powrocie swojej reprezentacji do Moskwy kazał ją rozpędzić. Kto się interesuje historią Związku Sowieckiego, wie co to znaczy.
W ramach komunistycznej poprawności politycznej zawodnikom poprawiono nazwiska, tak żeby nie wyglądały na niemieckie, żydowskie czy tureckie. Trener Sebes był Żydem i nazywał się Schrenpeck. Hidegkuti był z pochodzenia szlachcicem i nazywał się Kaltenbrunner. Lantos naprawdę nazywał się Lipowitsch. Puskas nazywał się Purczeld i pochodził z niemieckiej rodziny z korzeniami ze Szwabii
Podczas finałowego meczu Rakosi zadzwonił do węgierskiego radia, które przeprowadzało transmisję meczu finałowego i spytał jaki jest faktyczny wynik. To nie było bynajmniej jakieś dziwne pytanie, ponieważ w stalinowskich Węgrach wszystkie transmisje przeprowadzano z poślizgiem. Ku swojemu zdziwieniu dowiedział się, że transmisja idzie na żywo. Wściekły szef partii kazał rozpędzić całą redakcję sportową węgierskiego radia.
Po meczu kompletnie sfrustrowani mieszkańcy Budapesztu, nie bacząc na strach stalinowskiej epoki wyszli na ulice i rozpoczęli demolkę. Te wydarzenia nazwano futbolowym powstaniem.
Cud w Bernie. Tak niemieckie media nazwały zwycięstwo w mistrzostwach świata. Dla Niemiec miało to ogromne znaczenie. Niecałą dekadę po zakończeniu wojny, bojkotowane Niemcy teraz odnoszą wielki międzynarodowy sukces w gronie liczących się państw. Niektórzy uznali to za mit założycielski powojennych Niemiec. Z pewnością natomiast to zwycięstwo nie tylko umocniło poczucie zwykłych Niemców dotychczas bojkotowanych w świecie, ale też dało argumenty niemieckim politykom, że już wszystko jest ok. z ich krajem.
Podczas tych mistrzostw ustanowiono rekord w średniej bramek n 1 mecz – 5,38.
Węgrz ustanowili rekord zdobytych bramek w jednym turnieju – 27 Po raz pierwszy przeprowadzono transmisję telewizyjną. Po raz pierwszy wszyscy zwodnicy musieli mieć stałe numery na koszulkach.